เบาหวานขึ้นตา ภัยเงียบที่อาจทำให้ตาบอดถาวร มีอาการเป็นอย่างไร

โรคเบาหวานเป็นโรคเรื้อรังที่ส่งผลกระทบต่อระบบต่าง ๆ ในร่างกายรวมถึงดวงตา ภาวะเบาหวานขึ้นตาถือเป็นหนึ่งในภาวะแทรกซ้อนที่น่ากังวลที่สุด เพราะมักเข้ามาอย่างเงียบเชียบโดยไม่มีสัญญาณเตือนในช่วงแรก แต่กลับสร้างความเสียหายต่อหลอดเลือดที่จอประสาทตาอย่างรุนแรง หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการดูแลอาจนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็นอย่างถาวร เราจึงควรทำความเข้าใจสัญญาณอันตรายและแนวทางรับมือก่อนที่จะสายเกินไป

เบาหวานขึ้นตาคืออะไร

เบาหวานขึ้นตา (Diabetic Retinopathy) คือ ความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับจอตาซึ่งมีสาเหตุหลักมาจากระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นเวลานานจนเข้าไปทำลายหลอดเลือดฝอยที่หล่อเลี้ยงจอประสาทตา ทำให้หลอดเลือดเหล่านี้เกิดการอุดตันหรือรั่วซึม เลือดหรือของเหลวจึงไหลออกมาทำให้จอตาบวม ส่งผลให้ความสามารถในการมองเห็นลดลง หากโรครุนแรงขึ้นร่างกายจะสร้างหลอดเลือดใหม่ที่เปราะบางและแตกง่าย ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการตาบอดในวัยทำงาน

อาการเบาหวานขึ้นตาเป็นอย่างไร

ในระยะแรกเราอาจไม่รู้สึกถึงความผิดปกติใด ๆ แต่เมื่อโรคดำเนินไปเรื่อย ๆ อาการเบาหวานขึ้นตาจะเริ่มปรากฏชัดเจนขึ้น โดยอาจเริ่มจากอาการมองเห็นไม่ชัดหรือตามัวข้างเดียว หรือทั้งสองข้าง ซึ่งลักษณะอาการที่พบได้บ่อยมีดังนี้

• มองเห็นจุดดำหรือเส้นหยากไย่ลอยไปมาในภาพ
• ภาพที่เห็นมีความเบลอหรือไม่ชัดเจน และระดับการมองเห็นเปลี่ยนแปลงไปมา
• แยกแยะสีได้ยากขึ้น หรือมองเห็นสีผิดเพี้ยนไปจากเดิม
• มีจุดมืดหรือพื้นที่ว่างเปล่าเกิดขึ้นในลานสายตา
• ในรายที่รุนแรงอาจสูญเสียการมองเห็นทันทีจากเลือดออกในวุ้นตา

เบาหวานขึ้นตามีกี่ระยะ

การแบ่งระยะของโรคช่วยให้จักษุแพทย์วางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้อง โดยทั่วไปภาวะนี้แบ่งออกเป็น 2 ระยะหลักตามความรุนแรงของความเสียหายที่เกิดขึ้นกับจอประสาทตา ซึ่งแต่ละระยะมีการเปลี่ยนแปลงที่ต้องเฝ้าระวัง ดังนี้

1. ระยะที่ยังไม่มีหลอดเลือดเกิดใหม่ (Non-Proliferative Diabetic Retinopathy - NPDR)

เป็นระยะเริ่มต้นที่ผนังหลอดเลือดในจอตาไม่แข็งแรง อาจเกิดกระเปาะเล็ก ๆ หรือมีเลือดและไขมันรั่วซึมออกมา หากมีการรั่วซึมบริเวณจุดรับภาพชัดจะทำให้จอตาบวมและตามัวลง

1. ระยะที่มีหลอดเลือดเกิดใหม่ (Proliferative Diabetic Retinopathy - PDR)

เป็นระยะรุนแรงที่มีการขาดเลือดของจอตามากจนร่างกายกระตุ้นให้สร้างหลอดเลือดใหม่ที่เปราะบางและแตกง่าย เสี่ยงต่อการเกิดเลือดออกในวุ้นตาและพังผืดดึงรั้งจนจอตาหลุดลอก

สาเหตุที่ทำให้เสี่ยงเป็นเบาหวานขึ้นตา

ปัจจัยหลักที่กระตุ้นให้เกิดเบาหวานขึ้นตาคือระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงเกินเกณฑ์เป็นเวลานาน แต่ยังมีปัจจัยร่วมอื่น ๆ ที่เร่งให้โรคดำเนินไปเร็วขึ้น ซึ่งมักมีความสัมพันธ์กับโรคตาในผู้สูงอายุ โดยสาเหตุและปัจจัยเสี่ยงสำคัญมีดังนี้

• การคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ไม่ดี ทำให้หลอดเลือดเสียหายเร็วขึ้น
• ระยะเวลาที่เป็นเบาหวาน ยิ่งเป็นนานความเสี่ยงยิ่งสูง
• มีภาวะความดันโลหิตสูงและไขมันในเลือดสูงร่วมด้วย
• ภาวะโลหิตจางหรือการสูบบุหรี่เป็นประจำ
• การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในขณะตั้งครรภ์

แนวทางการรักษาเบาหวานขึ้นตา

การรักษาภาวะนี้ขึ้นอยู่กับระยะของโรคและความรุนแรงของอาการ เป้าหมายสำคัญคือการชะลอความเสื่อมและรักษาการมองเห็นที่เหลืออยู่ไว้ จักษุแพทย์อาจพิจารณาตรวจหาโรคแทรกซ้อนอื่น ๆ เช่น ต้อหินต้อกระจก ร่วมด้วยเพื่อวางแผนการดูแลแบบองค์รวม โดยวิธีรักษาหลักมีดังนี้

การรักษาด้วยเลเซอร์

การยิงเลเซอร์ (Laser Photocoagulation) เป็นวิธีมาตรฐานในการรักษา โดยแพทย์จะใช้แสงเลเซอร์ยิงไปที่จอประสาทตาเพื่อหยุดการรั่วซึมของเลือดและของเหลว หรือเพื่อทำลายเนื้อเยื่อส่วนที่ขาดเลือด ซึ่งจะช่วยลดการสร้างหลอดเลือดใหม่ที่ผิดปกติ การทำเลเซอร์ช่วยลดโอกาสที่โรคจะลุกลามรุนแรงและป้องกันการสูญเสียการมองเห็นเพิ่มเติม แต่ไม่สามารถกู้คืนสายตาที่เสียไปแล้วให้กลับมาดีดังเดิมได้

การฉีดยาเข้าวุ้นตา

ปัจจุบันมีการใช้ยาฉีดเข้าวุ้นตา (Intravitreal Injection) กลุ่ม Anti-VEGF หรือสเตียรอยด์ เพื่อลดอาการบวมของจุดรับภาพชัดและยับยั้งการเจริญเติบโตของหลอดเลือดผิดปกติ วิธีนี้ช่วยให้การมองเห็นดีขึ้นได้ในกรณีที่มีจุดรับภาพบวมน้ำ แต่จำเป็นต้องได้รับการฉีดยาอย่างต่อเนื่องตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนดเพื่อควบคุมโรคให้สงบและป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

การผ่าตัดวุ้นตา

การผ่าตัดน้ำวุ้นตา (Vitrectomy) จะทำในกรณีที่ผู้รับการรักษามีอาการรุนแรง เช่น มีเลือดออกในน้ำวุ้นตาที่ไม่สามารถดูดซึมหายไปเองได้ หรือมีพังผืดดึงรั้งทำให้จอประสาทตาหลุดลอก จักษุแพทย์จะทำการเจาะรูเล็ก ๆ เพื่อเข้าไปดูดเลือดและน้ำวุ้นตาออก พร้อมทั้งตัดพังผืดเพื่อทำให้จอประสาทตากลับมาแนบสนิท ช่วยกู้คืนการมองเห็นและป้องกันตาบอดถาวร

วิธีดูแลตัวเองและป้องกันเบาหวานขึ้นตา

แม้จะเป็นโรคเบาหวาน แต่เราสามารถลดความเสี่ยงต่อดวงตาได้ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเคร่งครัด การป้องกันที่ดีที่สุดคือการควบคุมต้นเหตุของโรคไม่ให้ลุกลาม โดยมีแนวทางปฏิบัติที่ควรทำเป็นประจำ ดังนี้

• ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ (HbA1c น้อยกว่า 7%)
• ดูแลความดันโลหิตและระดับไขมันในเลือดไม่ให้สูงเกินเกณฑ์
• งดสูบบุหรี่ เพราะสารนิโคตินทำลายหลอดเลือดโดยตรง
• เข้ารับการตรวจตาโดยจักษุแพทย์อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง แม้ตายังมองเห็นชัด
• สังเกตความผิดปกติของการมองเห็น หากพบความเปลี่ยนแปลงควรรรีบพบแพทย์ทันที

FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเบาหวานขึ้นตา

เบาหวานขึ้นตาอันตรายถึงขั้นตาบอดจริงไหม

จริง ภาวะนี้เป็นสาเหตุสำคัญของการตาบอด หากสงสัยว่าอาการเบาหวานขึ้นตาเป็นอย่างไร และพบว่าตนเองเริ่มมีอาการตามัว หรือมองเห็นผิดปกติ นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือน หากปล่อยทิ้งไว้จนเข้าสู่ระยะที่มีหลอดเลือดงอกใหม่ อาจเกิดภาวะเลือดออกในวุ้นตาอย่างรุนแรง หรือจอประสาทตาหลุดลอก ซึ่งความเสียหายเหล่านี้มักไม่สามารถแก้ไขให้กลับมาเหมือนเดิมได้ นำไปสู่การสูญเสียการมองเห็นถาวร

ถ้าการมองเห็นยังปกติดี จำเป็นต้องตรวจตาไหม

จำเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากในระยะแรกของโรค หลอดเลือดที่เริ่มเสียหายอาจยังไม่ส่งผลกระทบต่อการมองเห็น ทำให้เราเข้าใจผิดว่าดวงตายังปกติดี แต่เมื่อเริ่มมีอาการตามัว มักหมายความว่าโรคได้ลุกลามไปมากแล้วและรักษายากขึ้น การตรวจคัดกรองจอประสาทตาปีละครั้งจะช่วยให้แพทย์ตรวจพบความผิดปกติได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ ซึ่งการรักษาในระยะเริ่มต้นจะได้ผลดีที่สุด

เบาหวานขึ้นตาสามารถรักษาให้หายขาดได้หรือไม่

ภาวะนี้ไม่สามารถรักษาให้หายขาดจนดวงตากลับมาสมบูรณ์เหมือนคนปกติ 100% ได้ เพราะความเสียหายที่เกิดขึ้นกับจอประสาทตามักเป็นการเปลี่ยนแปลงถาวร อย่างไรก็ตาม การรักษาที่มีประสิทธิภาพร่วมกับการคุมระดับน้ำตาลอย่างเคร่งครัด จะช่วยหยุดหรือชะลอการดำเนินของโรค ป้องกันไม่ให้สายตาแย่ลง และช่วยให้เราสามารถใช้งานดวงตาต่อไปได้ตลอดชีวิต

สรุปบทความ

เบาหวานขึ้นตาไม่ใช่เรื่องไกลตัวสำหรับคนที่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูง การรู้เท่าทันอาการและเข้ารับการตรวจตาอย่างสม่ำเสมอคือกุญแจสำคัญที่จะช่วยรักษาการมองเห็นไว้ได้ อย่ารอให้ตามัวแล้วค่อยไปหาหมอ เพราะถึงเวลานั้นอาจสายเกินแก้ไข

สำหรับใครที่กังวล หรือกำลังมองหาคลินิกทำตาที่ได้มาตรฐาน Sky Clinic พร้อมดูแลโดยจักษุแพทย์ผู้ชำนาญการ เรามีบริการแก้ไขปัญหาความงามอย่างการทำตาสองชั้น เพื่อให้ดวงตาสดใสและมองเห็นได้ชัดเจนอยู่เสมอ