สายตาสั้นคืออะไร เกิดจากสาเหตุใดบ้าง มีวิธีป้องกันอย่างไร

การมองเห็นที่ไม่ชัดเจนในระยะไกลเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในทุกช่วงวัยและส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันไม่น้อย หลายคนอาจสงสัยว่าอาการตามัวเหล่านี้มีที่มาอย่างไรและจะส่งผลเสียในระยะยาวหรือไม่ การทำความเข้าใจว่าสายตาสั้นคืออะไร กลไกการเกิดของภาวะนี้ รวมถึงปัจจัยแวดล้อมต่างๆ ที่กระตุ้นให้ค่าสายตาเปลี่ยนแปลง ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการดูแลสุขภาพดวงตา เพื่อให้เราสามารถรับมือ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม และชะลอความเสื่อมของดวงตาที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างถูกวิธีและทันท่วงที

สายตาสั้นคืออะไร

สายตาสั้น คือ ภาวะความผิดปกติของค่าสายตาที่ทำให้การมองเห็นวัตถุในระยะไกลพร่ามัว ไม่คมชัด แต่กลับสามารถมองเห็นวัตถุในระยะใกล้ได้ปกติ ภาวะนี้เกิดขึ้นเมื่อแสงจากวัตถุเดินทางผ่านกระจกตาและเลนส์ตา แล้วไปตกกระทบรวมกันที่จุด "หน้า" จอประสาทตา แทนที่จะตกพอดีบนจอประสาทตา ซึ่งสาเหตุหลักมักมาจากโครงสร้างของลูกตาที่มีความยาวมากเกินไป หรือกระจกตามีความโค้งมากกว่าปกติ ทำให้ระบบหักเหแสงของดวงตาทำงานไม่สมดุล

สายตาสั้นเกิดจากสาเหตุใดบ้าง

หลายคนมักตั้งคำถามว่า สายตาสั้นเกิดจากสาเหตุใด ซึ่งในความเป็นจริงแล้วภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่เป็นผลรวมของปัจจัยทางพันธุกรรมและพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่สะสมเป็นเวลานาน โดยสามารถแบ่งปัจจัยหลักๆ ที่ส่งผลต่อดวงตาได้ดังนี้

• กรรมพันธุ์ หากบิดาหรือมารดามีประวัติสายตาสั้น บุตรจะมีโอกาสเกิดภาวะนี้ได้สูงกว่าคนทั่วไป เนื่องจากโครงสร้างกระบอกตาที่ยาวสามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้
• พฤติกรรมการใช้สายตา การเพ่งมองระยะใกล้ต่อเนื่องนานๆ เช่น การอ่านหนังสือ หรือจ้องหน้าจอสมาร์ทโฟน ทำให้กล้ามเนื้อตาทำงานหนักและกระตุ้นให้กระบอกตายยาวขึ้น
• สภาพแวดล้อม การทำกิจกรรมในที่ที่มีแสงสว่างไม่เพียงพอ หรือการไม่ออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้งเพื่อให้ดวงตาได้รับแสงธรรมชาติบ้าง ก็เป็นปัจจัยเสี่ยงเช่นกัน

สายตาสั้นมีกี่ระดับ

การแบ่งระดับความรุนแรงของสายตาสั้นนั้นวัดจากค่าไดออปเตอร์ (Diopter) หรือที่เราคุ้นเคยกันในหน่วย
"ร้อย" (เช่น สั้น 100, 200) การทราบระดับที่แน่ชัดจะช่วยให้เราวางแผนการดูแลและเลือกวิธีแก้ไขได้อย่างเหมาะสม โดยทางการแพทย์แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่

สายตาสั้นระดับปกติ

กลุ่มนี้จะมีค่าสายตาสั้นเริ่มต้นตั้งแต่ -0.50 ไปจนถึงไม่เกิน -6.00 ไดออปเตอร์ (หรือสั้นไม่เกิน 600) ถือเป็นระดับที่พบได้ทั่วไปในประชากรส่วนใหญ่ อาการมักเริ่มแสดงออกในช่วงวัยเรียนหรือวัยรุ่น และค่าสายตามักจะเริ่มคงที่เมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ การมองเห็นในระยะไกลจะเริ่มมัวลงตามระดับค่าสายตา แต่ยังสามารถแก้ไขได้ง่ายและมีประสิทธิภาพด้วยการสวมแว่นตาหรือคอนแทคเลนส์ เพื่อปรับจุดโฟกัสแสงให้ตกกระทบที่จอประสาทตาพอดี

สายตาสั้นระดับมาก

สำหรับกลุ่มนี้จะมีค่าสายตาสั้นมากกว่า -6.00 ไดออปเตอร์ขึ้นไป (หรือสั้นมากกว่า 600) ซึ่งถือเป็นระดับที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ เรียกว่า "สายตาสั้นรุนแรง" (High Myopia) นอกจากปัญหาการมองเห็นระยะไกลที่แย่มากแล้ว โครงสร้างลูกตาที่ยืดขยายออกมากผิดปกติยังส่งผลให้จอประสาทตาบางลง เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคทางตาอื่นๆ เช่น จอประสาทตาเสื่อม หรือต้อหิน จึงควรเข้ารับการตรวจติดตามสุขภาพตาอย่างสม่ำเสมอกว่าคนทั่วไป

ผลกระทบจากอาการสายตาสั้น

หากปล่อยให้มีภาวะสายตาสั้นโดยไม่ได้รับการแก้ไขที่ถูกต้อง ไม่เพียงแต่จะทำให้ทัศนวิสัยในการมองเห็นลดลง แต่ยังส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังสุขภาพตาและคุณภาพชีวิตในด้านอื่นๆ ดังต่อไปนี้

• อาการตาล้าและปวดศีรษะ การที่ดวงตาต้องพยายามเพ่งมองภาพที่ไม่ชัดตลอดเวลา ทำให้กล้ามเนื้อตาเกร็งตัว จนเกิดอาการปวดกระบอกตา ลามไปถึงปวดศีรษะและขมับ
• ความเสี่ยงในการใช้ชีวิต การมองเห็นที่ไม่ชัดเจนอาจก่อให้เกิดอันตรายขณะขับรถ หรือการสะดุดหกล้ม โดยเฉพาะในเวลากลางคืนที่ทัศนวิสัยแย่ลง
• โรคตาแทรกซ้อน ในผู้ที่มีสายตาสั้นมาก อาจนำไปสู่ภาวะจอประสาทตาลอก ต้อกระจก หรือต้อหินได้ง่ายกว่าปกติ บางครั้งอาจมีอาการตาแห้งร่วมด้วย ซึ่งเราควรศึกษาวิธีแก้อาการเคืองตาเบื้องต้นเพื่อบรรเทาอาการระคายเคืองไม่ให้รบกวนการมองเห็น

การวินิจฉัยสายตาสั้น

การวินิจฉัยที่แม่นยำจำเป็นต้องอาศัยเครื่องมือทางการแพทย์ที่ทันสมัยและดุลยพินิจของจักษุแพทย์หรือนักทัศนมาตรผู้ชำนาญการ เพื่อประเมินค่าสายตาและตรวจสอบสุขภาพดวงตาโดยรวมอย่างละเอียด โดยมีขั้นตอนการตรวจหลักๆ ดังนี้

• การซักประวัติและอาการ เริ่มต้นจากการสอบถามถึงปัญหาการมองเห็นในชีวิตประจำวัน ประวัติสายตาสั้นในครอบครัว รวมถึงโรคประจำตัวต่างๆ เพื่อประเมินความเสี่ยงเบื้องต้น
• การทดสอบการมองเห็น เป็นการวัดระดับความคมชัดของการมองเห็นด้วยการอ่านตัวเลขหรือตัวอักษรบนแผ่นป้ายมาตรฐาน (Snellen Chart) ทีละข้าง ทั้งในระยะไกลและระยะใกล้
• การวัดค่าสายตาด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ ใช้เครื่องมือประเมินค่าสายตาสั้น ยาว หรือเอียง โดยประมาณ เพื่อใช้เป็นข้อมูลตั้งต้นในการวัดความละเอียดขั้นต่อไป
• การตรวจวัดค่าสายตาอย่างละเอียด เป็นขั้นตอนสำคัญที่ใช้เครื่องมือเปลี่ยนเลนส์ (Phoropter) เพื่อหาค่าสายตาที่ดีที่สุดและสบายตาที่สุด สำหรับนำไปใช้ในการตัดแว่นหรือคอนแทคเลนส์
• การตรวจสุขภาพตา แพทย์จะใช้กล้องจุลทรรศน์ส่องตรวจดูโครงสร้างภายนอกและภายในดวงตา เช่น กระจกตา เลนส์ตา และจอประสาทตา เพื่อให้แน่ใจว่าอาการตามัวไม่ได้เกิดจากโรคตาอื่นๆ

วิธีรักษาสายตาสั้น

ปัจจุบันมีทางเลือกในการแก้ไขปัญหาสายตาสั้นที่หลากหลาย ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของค่าสายตา ไลฟ์สไตล์ และงบประมาณของแต่ละบุคคล ซึ่งวิธีหลักๆ ที่ได้รับความนิยม ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพในการช่วยให้กลับมามองเห็นชัดเจน มีดังนี้

ใส่แว่นสายตา

เป็นวิธีพื้นฐานที่ง่าย ปลอดภัย และประหยัดที่สุดในการแก้ไขสายตาสั้น เลนส์เว้าจะทำหน้าที่หักเหแสงให้ถอยกลับไปตกกระทบที่จอประสาทตาพอดี ทำให้ภาพกลับมาคมชัด ข้อดีคือไม่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อหรือผลข้างเคียงจากการสัมผัสลูกตา อีกทั้งปัจจุบันยังมีเลนส์เคลือบโค้ดต่างๆ เช่น เลนส์กรองแสงสีฟ้า หรือเลนส์ปรับแสงอัตโนมัติ ที่ช่วยถนอมดวงตาจากแสงแดดและหน้าจออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ได้อีกด้วย

คอนแทคเลนส์

เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการความคล่องตัวในการทำกิจกรรมต่างๆ หรือไม่ชอบใส่แว่นตา เลนส์สัมผัสจะวางแนบอยู่บนกระจกตาโดยตรง ทำให้ได้ลานสายตาที่กว้างกว่าและภาพที่เป็นธรรมชาติ ไม่มีการบิดเบือนด้านข้างเหมือนแว่นตา อย่างไรก็ตาม การใช้คอนแทคเลนส์ต้องอาศัยวินัยในการดูแลความสะอาดอย่างเคร่งครัด เพื่อป้องกันการติดเชื้อที่กระจกตา และห้ามใส่นอนข้ามคืนโดยเด็ดขาดเพื่อป้องกันกระจกตาขาดออกซิเจน

การผ่าตัดรักษาสายตาสั้น

การทำเลสิก (LASIK) หรือการผ่าตัดปรับความโค้งกระจกตาด้วยเลเซอร์ เป็นการแก้ไขที่ต้นเหตุของโครงสร้างดวงตา เพื่อให้แสงหักเหเข้าสู่ตาได้อย่างถูกต้องโดยไม่ต้องพึ่งพาอุปกรณ์เสริม วิธีนี้เหมาะกับผู้ที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไปและมีค่าสายตาคงที่แล้ว รวมถึงต้องมีกระจกตาที่หนาเพียงพอ การรักษาให้ผลลัพธ์ที่ถาวร ช่วยให้ผู้เข้ารับการรักษามีอิสระในการใช้ชีวิตมากขึ้นและยกระดับคุณภาพชีวิตได้อย่างชัดเจน

การดูแลตัวเองและการป้องกันไม่ให้สายตาสั้นเพิ่มขึ้น

แม้พันธุกรรมจะเป็นสิ่งที่แก้ไขไม่ได้ แต่เราสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อชะลอไม่ให้ค่าสายตาเพิ่มขึ้นเร็วเกินไปได้ การดูแลรักษาสุขภาพดวงตาอย่างถูกวิธีจะช่วยยืดอายุการใช้งานของดวงตาให้อยู่กับเราไปนานๆ ด้วยวิธีดังนี้

• พักสายตามกฎ 20-20-20: ทุกๆ 20 นาทีที่ใช้สายตาเพ่งมองใกล้ ให้ละสายตามองออกไปไกล 20 ฟุต เป็นเวลาอย่างน้อย 20 วินาที เพื่อลดการเกร็งของกล้ามเนื้อตา
• ปรับสภาพแวดล้อม: จัดแสงสว่างให้เพียงพอขณะอ่านหนังสือหรือทำงาน และควรรักษาระยะห่างจากหน้าจอคอมพิวเตอร์ประมาณ 50-60 เซนติเมตร
• เลือกทานอาหารบำรุงสายตา: เน้นผักใบเขียวและผลไม้บำรุงสายตา เช่น ตระกูลเบอร์รี่ ส้ม หรือผลไม้ที่มีวิตามินเอและสารต้านอนุมูลอิสระสูง
• ตรวจสุขภาพตาประจำปี: ควรพบจักษุแพทย์ปีละ 1 ครั้ง เพื่อติดตามค่าสายตาและเฝ้าระวังโรคตาอื่นๆ

FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ

สายตาสั้นเท่าไหร่ถึงถือว่าอันตราย

โดยทั่วไปสายตาสั้นที่เกินกว่า -6.00 ไดออปเตอร์ (600) ถือว่าเป็นกลุ่มสายตาสั้นมาก (High Myopia) ซึ่งจัดว่าเป็นระดับที่อันตรายกว่าปกติ เนื่องจากลูกตาที่มีขนาดขยายยาวขึ้นจะทำให้ผนังลูกตาและจอประสาทตาบางลง เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะจอประสาทตาฉีกขาด จอประสาทตาลอก ต้อหิน และต้อกระจกได้ง่ายกว่าคนทั่วไป ดังนั้นผู้ที่มีค่าสายตาสูงระดับนี้จึงต้องได้รับการตรวจตาอย่างละเอียดจากจักษุแพทย์อย่างน้อยปีละ 1-2 ครั้ง

สายตาสั้นแล้วไม่ใส่แว่นได้ไหม จะทำให้สายตาสั้นเพิ่มขึ้นหรือเปล่า

หากมีค่าสายตาสั้นแล้วไม่ยอมใส่แว่น โดยเฉพาะในเด็กและวัยรุ่น จะทำให้สายตาสั้นเพิ่มขึ้นได้เร็วกว่าปกติ เพราะดวงตาต้องพยายามเพ่งมองภาพที่ไม่ชัดอยู่ตลอดเวลา ส่งผลให้กระบอกตาขยายตัวมากขึ้นเพื่อปรับโฟกัส สำหรับผู้ใหญ่แม้ค่าสายตาอาจไม่เพิ่มขึ้นเร็วเท่าเด็ก แต่การไม่ใส่แว่นจะทำให้เกิดอาการตาล้า ปวดศีรษะ และเสียบุคลิกภาพจากการต้องหรี่ตามอง ดังนั้นการใส่แว่นที่ตรงกับค่าสายตาจึงเป็นการถนอมดวงตาที่ดีที่สุด

สายตาสั้น สายตายาว และสายตาเอียง เกิดขึ้นพร้อมกันในตาข้างเดียวได้หรือไม่

สามารถเกิดขึ้นพร้อมกันได้ โดยเฉพาะปัญหาสายตาสั้นร่วมกับสายตาเอียงซึ่งพบได้บ่อยมาก เนื่องจากความโค้งของกระจกตาในแต่ละแนวแกนไม่เท่ากัน ส่วนภาวะสายตาสั้นร่วมกับสายตายาวนั้น มักพบในผู้ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไป ซึ่งเป็นภาวะ "สายตายาวตามอายุ" (Presbyopia) ทำให้มองไกลไม่ชัดจากสายตาสั้นเดิม และมองใกล้ก็เริ่มไม่ชัดจากกล้ามเนื้อตาที่เสื่อมสภาพตามวัย จึงจำเป็นต้องใช้เลนส์สองชั้นหรือโปรเกรสซีฟเพื่อช่วยมองเห็น

สรุปบทความ

ภาวะสายตาสั้นเป็นเรื่องใกล้ตัวที่เกิดได้จากทั้งกรรมพันธุ์และพฤติกรรมการใช้ชีวิต แม้จะไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยการทานยา แต่การดูแลตัวเอง การปรับสภาพแวดล้อม และการเลือกวิธีแก้ไขที่ถูกต้อง จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างปกติสุขและชะลอการเพิ่มขึ้นของค่าสายตาได้ การตระหนักรู้ถึงอาการและระดับความรุนแรงจะช่วยป้องกันโรคแทรกซ้อนในอนาคต

สำหรับใครที่กังวล หรือกำลังมองหาคลินิกทำตาที่ได้มาตรฐาน Sky Clinic พร้อมดูแลโดยจักษุแพทย์ผู้ชำนาญการ เรามีบริการแก้ไขปัญหาความงามอย่างการทำตาสองชั้น เพื่อให้ดวงตาสดใสและมองเห็นได้ชัดเจนอยู่เสมอ